چکیده

 گردشگری فعالیتی است گسترده که علاوه بر اثرات اقتصادی بویژه در زمینه های اشتغالزایی و افزایش درآمد، پاسخگوی نیاز روزافزون ساکنین شهرها و نواحی اطراف آنها در رابطه با گذران اوقات فراغت و استراحت و تفریح نیز می باشد، با توجه به گسترش بی رویه شهرهای کشورمان و افزایش مشکلات ناشی از شهرنشینی جدید و خالی شدن روستاها از جمعیت، می توان با رونق دادن و گسترش گردشگری به پویایی جمعیت و اقتصاد نواحی کمک نمود و با ایجاد اماکن تفریحی و استراحتگاهی در آنها از بار مشکلات و مسائلی که شهرها و روستاها گریبانگیر آن هستند کاست. در این تحقیق ضمن بیان نقش و اهمیت گردشگری، اثرات و پیامدهای اقتصادی، آن در کلاردشت بویژه از منظر خرید ویلا در کلاردشت و همچنین فروش ویلا در کلاردشت مورد بررسی قرار گرفته است. به منظور شناسایی هر چه بهتر و برآورد دقیق توانهای موجود و عوامل تأثیرگذار در ناحیه مورد مطالعه، از روشهای توصیفی- تحلیلی و ترکیبی و به کمک سه جامعه آماری مرتبط با گردشگری یعنی خانوارهای محلی، مسئولین و افراد صاحبنظر و گردشگران استفاده شده است. نتایج حاصل از این کار تحقیقی نشان می دهند که گردشگری در این ناحیه توانسته اثرات چشمگیری بگذارد و ساختار کلی آنرا دگرگون کند. ایجاد زمینه های اشتغال، افزایش سطح درآمد خانوارهای محلی، اشخاص و سازمان های مرتبط با فعالیتهای گردشگری، جلوگیری از مهاجرت جوانان و فعالین اقتصادی ناحیه، گردشگری در این ناحیه می باشد.

مقدمه

در حال حاضر صنعت گردشگری جایگاه خاصی در اقتصاد کشورها پیدا کرده و نقش فعال و موثری در ارتقاء ساختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بخصوص در کشورهای رو به توسعه ایفا می کند، بطوریکه حجم مبادلات بین المللی، گویای آن است که بیش از ۲۰ درصد مبادلات با جریان گردشگری آغاز می گردد و در برخی کشورها درآمدهای ناشی از آن یکی از منابع عمده در جهت تقویت اقتصاد ملی روزافزون آنها می شود و از این طریق این کشورها قادر شده اند مسائل مهمی نظیر درآمد ارزی، رونق اشتغال، تبادل و تعامل فرهنگی، ایجاد بازار مصرف و خدمات، پرکردن اوقات فراغت و حضور آگاهانه و فعالانه در عرصه ارتباطات و اطلاعات جهانی را در جهت پیشرفت و توسعه کشورشان برای مردم خود به ارمغان آورند.

با توجه به گسترش بی رویه شهرهای کشورمان و افزایش مشکلات ناشی از شهرنشینی جدید و همچنین خالی شدن روستاها و سرازیر شدن جمعیت این سکونتگاهها به شهرها، می توان با رونق دادن و گسترش نواحی گردشگرپذیر به پویایی جمعیت و اقتصاد این نواحی کمک نمود و با ایجاد اماکن تفریحی و استراحتگاهی در آنها تا اندازه ای از بار مشکلات و مسائلی که شهرها و روستاهای ما گریبانگیر آن هستند، کاست.

حال که گردشگری بعنوان بزرگترین صنعت جهان مطرح گردیده است، جا دارد که با شناسایی حساب شده توانها و پتانسیل های گردشگری در نواحی مختلف کشور بزرگ ایران از جمله نواحی روستایی، مناطق حومه شهری، اقدامات و برنامه های مفیدی جهت استفاده بهینه از این توانمندیها صورت بگیرد، از جمله این گونه نواحی که دارای قابلیتهای زیادی برای گسترش گردشگری می باشد کلاردشت و نواحی پس کرانه ی آن است که در این تحقیق مورد توجه و بررسی قرار گرفته است.

اهمیت و ضرورت تحقیق

در سالهای اخیر بدنبال برخی تحولات جهانی، بسیاری از مناطق در کشورهای در حال توسعه دچار تحولات اساسی در شالوده های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی شده اند که منجر به تخلیه روزافزون روستاها، کاهش تولیدات کشاورزی و از سویی رشد سریع شهرنشینی و افزایش مشکلات شهری شده است. با توجه به عدم موفقیت برنامه ریزی های مختلف در جهت توسعه مناطق روستایی، ضروری می نماید راهکارهای جدیدی در این زمینه ارائه گردد تا از توانهای بالقوه اینگونه مکانها به شکلی اصولی و عقلانی استفاده شود. در این راستا توسعه صنعت گردشگری می تواند بعنوان یک استراتژی جدید توسط جوامع محلی، عوامل سیاسی و برنامه ریزان مورد توجه قرار گیرد، زیرا که به اعتقاد آنان گردشگری بعنوان عامل مهم توسعه نواحی می تواند نقش داشته باشد. به عبارت دیگر گردشگری حکم دارویی مشترک برای مشکلات اقتصادی، اجتماعی جوامع محلی محسوب می شود.

پیشینه تحقیق

مطالعات انجام شده در سطح بین المللی

از جمله اولین نظریات در مورد گردشگری در مفهوم وسیع آن، توسط ریچارد و جولیاشار پلی (۱۹۹۷) مطرح شد. آنها در کتاب خود تحت عنوان «مقدمه ای بر گردشگری روستایی» تا حدود زیادی مفهوم گردشگری و حدود و قلمرو آن را و نیز چگونگی برنامه ریزی گردشگری را در نواحی حومه شهر را تبیین می کنند و رشد و توسعه گردشگری روستایی را به عنوان بخش مهمی از گردشگری بررسی و بر نقش گردشگری در توسعه اقتصادی، اجتماعی و بازسازی جوامع محلی تأکید می کنند.

در مقاله ای تحت عنوان «برنامه ریزی برای رشد، بازاندیشی در فرصتهای گردشگری روستایی» دونالدريد و دیگران (۲۰۰۱)، با اشاره به وضعیت موجود مناطق و نیاز به بازسازی اقتصادی، اجتماعی، به دلیل کاهش سرمایه گذاری و خدمات رسانی دولتی و تهدیدها برای منابع طبیعی آنها، تنها راه رشد و توسعه نواحی عقب افتاده را در حال حاضر توسعه گردشگری در این مناطق می دانند.

در مقاله ای تحت عنوان « توسعه گردشگری در استونی، جاذبه ها، پایداری و توسعه » تایم آندین (۲۰۰۰) عوامل مؤثر در توسعه گردشگری در کشور استونی از زمان استقلال این کشور را بررسی می کند و در این بررسی توسعه مناطق یکپارچه و شکل سمبولیک گردشگری در دوران معاصر و پایداری آن و همچنین مزایا و منافع اقتصادی توسعه گردشگری و تأثیر اجتماعی، اقتصادی و محیطی آن را به تصویر می کشد.

مطالعات انجام شده در سطح ملی

با وجود اینکه گردشگری در ایران از زمان های دور وجود داشته و بدلیل وجود جاذبه های طبیعی و فرهنگی مختلف، ولی تحقیقات علمی و دقیقی در ایران بویژه در سطح منطقه ای و محلی تا چند سال گذشته در این زمینه بعمل نیامده است.

در مقاله ای تحت عنوان «توسعه پایدار و گردشگری روستایی» توسط ابوالقاسم شریف زاده و همایون مرادی نژاد (۱۳۸۱)، به بررسی جنبه های مختلف گردشگری روستایی و ابعاد پایدار آن پرداخته شده و بر نقش گردشگری در توسعه پایدار اقتصادی و اجتماعی نواحی روستایی تاکید گردیده است.

در رساله دکتری تحت عنوان «گردشگری و توسعه روستایی پایدار»، اسماعیل قادری (۱۳۸۲)، ضمن بیان این سوال که «گردشگری روستایی چه نقش و اثری در توسعه روستایی و توسعه روستایی پایدار می تواند داشته باشد؟» به بررسی دیدگاهها و نظریات موجود در متون مختلف در سطح جهان در مورد گردشگری، توسعه روستایی و توسعه روستایی پایدار و تحقیقات انجام شده درباره اثرات مختلف گردشگری بر سکونتگاههای روستایی در کشورهای مختلف به روش توصیفی و تحلیلی و با استفاده از شیوه کتابخانه ای می پردازد.

طرح جامع توسعه جهانگردی در ایران (۱۳۵۲)، این طرح در بهمن ماه سال ۱۳۵۲ بر اساس دورنگری تهیه شده است و بر این مهم تاکید دارد که رشد ممکن پدیده جهانگردی از نظر کمی و کیفی می باشد. بدین ترتیب این طرح محور نقشی است که بخش جهانگردی طی سالهای آتی در ایران بازی کرده و می کند.

در تحقیقی تحت عنوان «توسعه جهانگردی در استان سیستان و بلوچستان با تاکید بر گردشگری روستایی» حسن افراخته (۱۳۸۰)، ضمن بیان اهمیت نقش گردشگری در توسعه اقتصادی کشورها تعریف و مفهوم گردشگری و گردشگری روستایی به ذکر جایگاه و اهمیت آن در استان سیستان و بلوچستان پرداخته است.

در مقاله ای تحت عنوان ( تاثیر صنعت جهانگردی بر متغیرهای اقتصادی، محیطی، و اجتماعی و فرهنگی ایران) عبدالحمید ابراهیمی، (۱۳۷۶) با تاکید بر ویژگیهای فرهنگی و ارزشی گردشگری و مدیریت بازاریابی استراتژیکی تاکید می کند و بیان می دارد که برای نیل به توسعه متوازن، مزایا و هزینه های اقتصادی اجتماعی، فرهنگی و محیطی بایستی مورد ملاحظه قرار گیرد. علاوه بر این در این مقاله سعی شده تا تعداد زیادی از مقیاسهای کنترلی بعنوان استاندارد، مقررات و خط مشی ها در سطح محلی و منطقه ای بیان گردد.

در تحقیقی تحت عنوان «نگرشی نو بر اقتصادی جهانگردی با نگاه به ایران» حسن بیگ محمدی (۱۳۷۹)، مطرح می کند که با اینکه بیش از ۱۵۰ سال از برگزاری نخستین تور سیاحتی در لندن نمی گذرد، این فعالیت توانسته است طی چندین دهه جایگاه قابل توجهی در مبادلات اقتصادی اجتماعی ملل احراز نماید و امروزه به یکی از بزرگترین تحولات در تاریخ بشریت تبدیل گردد.