مقصد کلاردشت در استان مازندران و در شهرستان چالوس در نزدیکی محور عمده گردشگری تهران- چالوس به عنوان یکی از پرتراکم ترین محورهای مسافرتی و گردشگری کشور واقع شده است. کلاردشت دارای جاذبه های گردشگری متنوعی است که اصلی ترین آنها بر بنیان های طبیعی استوارند. از این رو مقصد مذکور توانسته است گردشگرانی با انگیزه طبیعت گردی، تفریح، اقامت در خانه های دوم و گذران تعطیلات را به خود جلب کند. آب و هوای کوهستانی اصلی ترین مزیت رقابتی گردشگری مقصد کلاردشت محسوب می شود. میانگین درجه حرارت سالانه مقصد مذکور 9.8 درجه سانتی گراد است. علاوه بر ویژگی های طبیعی منحصر به فرد، مقصد کلاردشت دارای پیشینه تاریخی کهن است.آثار و اشیاء کشف شده از محل، نشان از قدمت چند هزار ساله این مقصد دارد. ویژگی به اضافه استقرار برخی ساختمانهای قدیمی مربوط به عهد پهلوی نیز می توانند به عنوان عوامل جذب در جهت گسترش بازارهای گردشگری مقصد کلاردشت مورد بهره برداری قرار گیرند. همچنین وجود بیش از ۴۵ قله با ارتفاع بیش از 4.000 متر، یخچال هایی با قدمت بیش از ۶۰ میلیون سال، پتانسیل مهمی در جهت ورزش های کوهنوردی و اسکی فراهم نموده اند.

شکل گیری جریانات گردشگری در مقصد کلاردشت به دوره حکومت پهلوی اول بر می گردد. در دوره مذکور توسعه زیرساخت ها به ویژه شبکه جاده ای و افزایش میزان امنیت در سراسر مملکت، باعث تسهیل امر سفر و گشت و گذار در کشور، بویژه سفر به مناطق ساحلی دریای خزر شد. به طور کلی توسعه گردشگری در کلاردشت در قالب دو گونه اصلی گردشگران خانه دوم و گردشگران اقامتی (گردشگران با اقامت حداقل ۲۴ ساعت و فاقد امکانات اقامتی شخصی) صورت گرفته است. با بررسی وضعیت موجود توسعه گردشگری مقصد کلاردشت، این نکته قابل تمیز است که مقصد کلاردشت بنا بر دلایلی چون: ظرفیت محدود عرضه گردشگری (زیرساخت ها و تسهیلات و خدمات گردشگری) و از دست دادن کیفیت زیست محیطی منابع و جاذبه های گردشگری، در حال ورود به مرحله رکود فعالیت های گردشگری است. گردشگری در حوزه کلاردشت پیامدهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و محیطی متعددی را در پی داشته است، به گونه ای که با وجود تأثیر مثبت گردشگری بر روی برخی از شاخص های اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی در حوزه، توسعه ناپایدار گردشگری موجب وخیم تر شدن وضعیت بسیاری از شاخص ها، به ویژه شاخص های اجتماعی، فرهنگی و محیطی شده است.

به طور کلی ویژگی های توسعه گردشگری مقصد کلاردشت به شرح زیر فهرست شده اند:

  • توسعه زیرساخت ها (دسترسی از طریق جاده کرج – چالوس) و منحصر به فردی منابع و جاذبه های گردشگری (آب و هوای فرح بخش، چشم انداز زیبا، قلل مرتفع، پوشش گیاهی غنی، رودخانه زیبا و حفاظت شده سردآبرود و …) به عنوان محرک توسعه مقصد کلاردشت به شمار می روند.
  • موقعیت نسبی مناسب و نزدیکی به بازار پرقدرت گردشگر فرست تهران؛
  • وجود بازارهای هدف مختلف (داخلی، بین المللی، اقامتی، خانه دوم) با روند و الگوی توسعه متفاوت؛
  • تأثیرگذاری سیاست های دولتی در تبلیغ مقصد به عنوان بهشت گمشده در روند توسعه مقصد؛
  • ناتوانی یا تأخیر مقصد کلاردشت در زمینه جذب سرمایه و سرمایه گذار در بخش گردشگری (به ویژه تسهیلات و خدمات گردشگری که باعث شکل گیری و توسعه مقصدهای رقیب جدید، چون نمک آبرود، نور، کجور و رامسر شده است.
  • عدم توجه به رعایت اصول پایداری در توسعه مقصد و وجود محدودیت در زمینه توسعه زیرساخت ها و تسهیلات و خدمات گردشگری موجب کند شدن روند توسعه در سال های اخیر از یک سو و نزدیک شدن به آستانه اشباع ظرفیت تحمل و بروز مخالفت های محلی با توسعه گردشگری مقصد از سویی دیگر شده است.
  • عدم توجه به حفظ محیط زیست مقصد، به ویژه در حریم جاذبه ها و منابع طبیعی گردشگری و کاهش کیفیت زیست محیطی آنها موجب بروز نارضایتی در گردشگران مراجعه کننده به مقصد کلاردشت شده است.

مدل سازی توسعه گردشگری مقصد کلاردشت

با توجه به نتایج حاصل از ارزیابی کمی و کیفی الگوهای توسعه مقصدهای تفرجگاهی، الگوی طیف توسعه تفرجگاه پریدوکس به عنوان الگوی مناسب توسعه گردشگری مقصد کلاردشت انتخاب شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان میدهد که علی رغم جامعیت، کارآیی و اثربخشی الگوی طیف توسعه تفرجگاه در مدل سازی و تشریح فرآیند توسعه گردشگری مقصد کلاردشت، این الگو با محدودیت هایی به شرح زیر روبرو است:

  • وجود فرآیند رشد متفاوت سایر بخش های بازار علاوه بر بخش های بازار که در الگوی طیف توسعه تفرجگاه بر اساس مبنای گردشگر فرستی بخش بندی شده اند.
  • عدم تشریح وضعیت جاذبه ها در مرحله گردشگری ملی و بین المللی در شاخص جاذبه ها و تشریح وضعیت تسهیلات و خدمات در شاخص زیرساخت ها در الگوی طیف توسعه تفرجگاه که بر اساس روش شناسی عوامل عرضه گردشگری از استناد علمی برخوردار نیست.
  • در الگوی طیف توسعه تفرجگاه به دوازده معیار کلیدی توسعه اشاره شده است که نقض هر یک، موجب ورود مقصد تفرجگاهی به مرحله رکود یا نزول در هر یک از مراحل توسعه مقصد تفرجگاهی (محلی، منطقه ای، ملی و بین المللی می گردد. در حالی که ممکن است معیارهای کلیدی توسعه متفاوتی در مقصدهای تفرجگاهی مختلف وجود داشته باشند.

با استفاده از نتایج به دست آمده از تحقیق، اصلاحاتی در زمینه رفع محدودیتهای الگوی طیف توسعه تفرجگاه به شرح زیر صورت گرفته است:

  1. در زمینه رفع محدودیت اول، علاوه بر مبنا قرار گرفتن بخش های بازار بر اساس مبدا گردشگر فرستی (محلی، استانی، ملی و بین المللی) در تشریح فرآیند توسعه، بخش های بازار بر اساس نوع اقامت (بازار گردشگران خانه دوم و اقامتی) که با توجه به نتایج بررسی ویژگی های توسعه گردشگری مقصد کلاردشت، الگوی متفاوتی از رشد را نشان می دهند، مدنظر واقع شده اند.
  2. در زمینه محدودیت دوم، شاخص های عمده توسعه مقصد تفرجگاهی شامل: بخش های اصلی بازار، منابع و جاذبه های گردشگری، زیرساختها، تسهیلات و خدمات گردشگری و فعالیتهای بازاریابی (این شاخص ها در الگوی ارائه شده توسط پریدوکس شامل: بازارهای عمده یا انواع گردشگر، اقامتگاه، بازاریابی، جاذبه ها، زیرساخت ها، حمل و نقل، خرده فروشی و سیاست گذاری هستند) در یک سمت و مرحله های چهار گانه توسعه شامل: گردشگری محلی، منطقه ای، ملی و بین المللی در سمت دیگر قرار گرفته اند. جدول حاصله از این تقاطع پارامترها، با توجه به ویژگی های توسعه گردشگری مقصد کلاردشت طراحی شده است و ممکن است در مقصدهای تفرجگاهی مختلف، با توجه به ویژگی های توسعه در وضعیت و نوع بعضی شاخص ها تفاوت هایی وجود داشته باشد.
  3. در زمینه محدودیت سوم، با توجه به نتایج روش دلفی و روند توسعه گردشگری مقصد کلاردشت می توان معیار وجود امنیت در مقصد را نیز به عنوان یکی از معیارهای کلیدی توسعه مقصدهای تفرجگاهی به معیارهای کلیدی دوازده گانه توسعه که در الگوی طیف توسعه تفرجگاه به آنها اشاره شده است، اضافه نمود. نتایج روش دلفی بیانگر این است که خبرگان گردشگری مؤلفه امنیت را همراه با مؤلفه مدیریت مقصد دارای بیشترین میزان رتبه در نظر گرفته اند (با میانگین 4.62). همچنین، بر اساس مطالعات قدمی در سال ۱۳۸۶، بررسی روند توسعه مقصد کلاردشت نشان میدهد که از سال ۱۳۷۵ تا اواخر دهه ۱۳۸۰ وقوع برخی مسائل از جمله کلاهبرداری متعدد از خریداران و سازندگان توسط افراد بومی و غیر بومی)، افزایش نزاع و درگیری میان خریداران و فروشندگان بالاخص فروش ویلا در کلاردشت، رشد کاذب قیمت زمین و ویلا، عدم احساس امنیت در خرید زمین و خرید ویلا در کلاردشت و …، سبب شد تا روند صعودی گذشته در بخش گردشگران خانه دوم به یکباره دچار رکود و بحران شود و این مسئله تا حدی بر میزان ورود گردشگران اقامتی نیز تأثیر گذارد. همچنین در مقطع زمانی خرداد ۱۳۸۳ تا پایان سال ۱۳۸۳ به دلیل وقوع زلزله خرداد همان سال، فعالیت های گردشگری در کلاردشت در رکود کامل فرو رفت. این رکود ناشی از به وجود آمدن احساس ناامنی ناشی از حوادث طبیعی در منطقه بوده است.